ontwikkelingsgericht onderwijs
algemeen - boeken - competenties basisontwikkeling - cursus basisontwikkeling - dagplanning - documenten op een rij - kijkwijzer basisontwikkeling - observatieformulieren leerlingen groep 1 en 2 - ontwerpschema - thema's - project voorbereidingsformulier - wat betekent OGO voor ons?
Het is inmiddels al weer jaren geleden dat ik in een brochure over cursussen: Ontwikkelingsgericht werken in de onderbouw tegenkwam. Toch wel nieuwsgierig naar nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs, besloot ik deze cursus te gaan volgen. Ik werd gegrepen door verschillende items: betrokkenheid van de kinderen vergroten, bieden van een brede ontwikkeling, het geven van een behoorlijke mate van zelfstandigheid aan de kinderen en kinderen begeleiden en bijsturen tijdens hun leerproces.
Enthousiast geworden door de kennis die ik kreeg, ben ik langzamerhand in de klas een paar aspecten gaan doorvoeren. Hoeken veranderen en aanpassen aan het thema, invoeren van de kleine kring, ontwikkelen van een planbord en de kinderen wat meer zelfstandigheid geven.
Collega’s zagen het een en ander veranderen in de groep en werden ook enthousiast. Besloten werd daarom om begeleiding aan te vragen om deze manier van werken in te voeren in de kleutergroepen. Ruim twee jaar zijn we begeleid en hebben we veel geleerd. Belangrijk was de rol van het spel in de groep, het begeleiden van het spel van de kinderen en hoe je dit kunt ontwikkelen tot een hoger niveau. Van al deze ontwikkelingen moeten gegevens bijgehouden worden en van elk kind verwerkt worden in een leerlingvolgsysteem op het gebied van basisontwikkeling: het Horeb systeem.
Na twee jaar cursus hebben we de invoering van basisontwikkeling op school in de kleutergroepen samen verder opgepakt. In vergaderingen hebben we gesproken over alles wat we tegenkomen. Problemen hebben we besproken en geprobeerd werd om dit op te lossen. Inmiddels zijn we een heel eind op de goede weg.
Ook de leerkrachten van groep 3 worden enthousiast en willen zich er meer in gaan verdiepen. Een hele goede ontwikkeling. In de andere groepen wordt veel aandacht besteed aan zelfstandig werken van kinderen. Dit door middel van weektaken en momenten van uitgestelde aandacht.
Wat betekent ontwikkelingsgericht werken voor de kleutergroepen?
 We
bieden kinderen eerst een basisveiligheid; vanuit hier gaan we
verder |
|
Bij
het kiezen van projecten willen we het liefst betrokken kinderen
zien. De keuze van een project moet dus aan een aantal
voorwaarden voldoen. We gaan uit van : |
| - concrete leefsituaties en wat zich daarin afspeelt |
| - actuele gebeurtenissen om de kinderen heen |
| - de wijde wereld, die spannend is en nieuwsgierig maakt |
|
Bij
de voorbereiding van een project, gebruiken we een speciaal
daarvoor bestemd voorbereidingsformulier. Hierin komen alle
specifieke onderdelen aan bod.
project voorbereidingsformulier |
|
Kinderen
mogen door middel van een planbord zelf een keuze maken welke
activiteiten ze willen gaan doen. Op het planbord kunnen ze
meteen zien hoeveel kinderen ergens mogen spelen. |
|
We
proberen het spel in de hoeken goed te observeren en te
begeleiden. Dit doen we door in gesprekken aan bod te laten
komen wat nodig is en hoe iets werkt, door in de klas het spel
voor te doen of door mee te spelen als leerkracht. |
|
De
observatiegegevens verwerken we in het Horeb systeem
|
|
Voor
de leerkrachten hebben we competenties beschreven. Leerkrachten
maken een POP (Persoonlijk Ontwikkelings Plan) en werken daarin
hun werkpunten uit om deze daarna te verbeteren.
competenties basisontwikkeling |
|
We
beginnen met een startactiviteit en werken toe naar een
presentatie. Dit kan zijn een: voorstelling voor kinderen of
ouders, een werkstuk, een winkel, een poster, een
tentoonstelling, etc. |
Boeken
Basisontwikkeling in de onderbouw Thema's en taal
Frea Janssen-Vos B. Pompert
Het Materialenboek / druk 1 Spel en Ontwikkeling / druk 4
B. Nellestijn Frea Janssen-Vos
Naar lezen, schrijven en rekenen
Thema's en projecten
Kringactiviteiten
Frea Janssen-Vos
Frea Janssen-Vos
Frea Janssen-Vos
Een thema is een belangrijk onderdeel van ontwikkelingsgericht werken. Hoe komen we tot een thema, waar houden we rekening mee en hoe bouwen we een thema op staat beschreven in dit stukje. (pagina over thema's)
Hoe ziet een dagplanning eruit als je werkt volgens OGO? Om eerlijk te zijn blijft het zoeken naar de juiste en goede verdeling. Momenteel ziet mijn dagindeling er zo uit:
08.20 - 09.00 Vrije inloop; Ouders en verzorgers mogen tot half negen de kinderen naar binnen brengen. De kinderen kiezen een activiteit van het planbord en gaan aan de slag
09.00 - 09.15 Kring; klein of groot, zie dagonderdelen
09.15 - 09.30 Godsdienst; Ik vertel een verhaal, we zingen liedjes of we hebben een gesprek over het verhaal dat geweest is
09.30 - 10.00 Spel en beweging; Dit kan buiten spelen zijn, een spelles, een cluster dat is uitgezet volgens de methode bewegingsonderwijs; zie lesideeën of een andere bewegingsactiviteit
10.00 - 10.15 Eten en drinken
10.15 - 10.30 Kringactiviteiten
10.30 - 11.30 Speel/werktijd
11.30 - 12.00 Evaluatiekring; hier vertellen de kinderen wat ze gedaan hebben en wat ze hebben geleerd. Ook mogen ze een voorstelling geven of iets laten zien.
13.15 - 13.45 Kringactiviteiten; muziek, taal, rekenen/wiskunde, etc
13.45 - 14.45 Speel/werktijd
14.45 - 15.15 Kringactiviteit en schrijven in het dagboek om zo te evalueren wat er de afgelopen dag is gebeurd.
Over het algemeen bevalt deze indeling me erg goed. De tijden van spel en beweging variëren per twee maanden. Dat komt omdat het plein te klein is om met meerdere groepen te spelen en het gymlokaal moet met vier andere groepen worden gedeeld. Na twee maanden schuiven alle groepen daarom een half uur op. Daardoor krijgt iedereen in het jaar te maken met de fijne tijden en de minder gelukkige tijden om te gymmen en buiten te spelen.
Als collega's in de klas komen om te kijken wat we doen en hoe we het doen, gebruiken we een kijkwijzer. Op deze wijze kunnen ze gericht kijken en weten ze waar ze op moeten letten. (download kijkwijzer)
Op school hebben we begeleiding gehad om basisontwikkeling in te voeren. Daarna hebben we in de onderbouwvergaderingen zelf steeds een onderwerp aangepakt en besproken waar we tegen aan liepen. Dat ging goed maar op den duur kwamen er vragen aan bod waar echt weer begeleiding bij nodig was.
- Hoe houd je de gegevens van de kinderen goed bij in Horeb
- Hoe bereik je optimale betrokkenheid van kinderen en begeleid je ze op een goede wijze tijdens het spel
- Hoe vind je een goed evenwicht tussen het spel en de weektaak
- Hoe kan groep 3 verder met de ontwikkeling van de kinderen in combinatie met het leren lezen etc. wat een belangrijke rol speelt in groep 3. Bovendien is het belangrijk om goed in te kunnen spelen op de individuele verschillen tussen de kinderen.
Deze vragen hebben we gesteld aan begeleiders van de Activiteit.
Tijdens de eerste bijeenkomst zijn we bezig geweest met themaplanning en startactiviteiten. Dan ben je al jaren bezig met basisontwikkeling en toch klinkt het allemaal weer anders en nieuw.
Startactiviteiten voor een nieuw thema kunnen zijn: voorwerpen/materialen meenemen, een eigen ervaring, een tekst of een illustratie gebruiken. De bedoeling is natuurlijk om kinderen echt nieuwsgierig te maken naar een nieuw thema. Ik betrapte me er zelf op dat je toch snel de neiging hebt om zelf al van alles te gaan uitleggen............toch is het heel belangrijk om de kinderen zo nieuwsgierig te maken dat ze zelf op onderzoek uit willen gaan - dus betrokkenheid! Dit kan door ze met elkaar in gesprek laten gaan met allemaal materialen of illustraties..........Leuk lijkt me dat, ik ga hier zo snel mogelijk mee beginnen! En dan is het de kunst om zelf zoveel mogelijk mijn mond te houden natuurlijk!
Het volgende waar we mee aan de slag gingen was de themaplanning op zich. Je zoekt een thema wat redelijk breed is, we gaan er een behoorlijke tijd (8 weken) mee aan de slag. Wat dan zeer belangrijk is, zijn de volgende punten:
- Betekenissen van kinderen: wat is eerder aan de orde geweest, wat maken ze mee buiten de klas, welke interesses, hobby's, kwaliteiten heb ik in mijn groep, welke vragen en nieuwsgierigheid herken ik bij de kinderen
- Waar werk je naar toe? Dit was voor ons nieuw. Natuurlijk hadden we onze doelstellingen maar het gegeven dat kinderen beter werken als ze weten wat het eindresultaat wordt, was nieuw. Het is de bedoeling dat we toewerken naar een: boek/krant, voorstelling, presentatie, winkel/marktkraam, museum, restaurant, tentoonstelling etc. Hier hebben we lang over nagedacht. Er komen wat ideeën los maar het heeft best wat tijd nodig.
- Daarna hebben we volgens het bekende ontwerpschema een aantal activiteiten ingevuld.(download hier het ontwerpschema) Doordat je dit schema gebruikt weet je zeker dat je alle kernactiviteiten er in hebt zitten. Tegenwoordig gebruik ik een ontwerpschema wat tevens dienst doet als groepsplan doordat er in de lege hokjes namen van leerlingen ingevuld kunnen worden; ontwerpschema/groepsplan
In de vervolgbijeenkomsten zijn we verder gegaan met het verdiepen van het spel in de hoeken. Wat kun je nog extra aanbieden? Een ding is zeker, we hebben met al onze bedoelingen, vaak veel teveel in een keer willen doen. Een nieuwe hoek werd vaak door ons ingericht met alles wat we maar konden bedenken. We zijn er nu achter dat het beter is om samen met de kinderen te bedenken wat nodig is. Daarna richten we samen die hoek in en hebben nog wat achter de hand om het spel tijdens een bepaald moment te verrijken
Ook is het werken met de kleine kring een belangrijk onderdeel van OGO. In een klein groepje iets uitleggen en dit later aan de hele groep terugkoppelen. Ook daar zijn we mee aan de slag geweest.
Verder is het erg belangrijk om de kinderen goed te kunnen volgen bij de activiteiten. Dit kan door b.v. meespelen met de groep in een van de hoeken. Daar kun je het spel begeleiden en de nodige tips geven.
We hebben kortom al heel wat bijgeleerd. De cursus gaat nog verder dus we blijven ons ontwikkelen.
Observatieformulieren
leerlingen groep 1 en 2
We werken in de kleutergroepen volgens de principes van de basisontwikkeling, daarbij hoort het Horeb volgsysteem. (Handelingsgericht Observeren REgistreren Basisontwikkeling). Op de verschillende gebieden: w.o. lees/schrijfactiviteiten, reken/wiskunde activiteiten, spelactiviteiten, enz. houden we van elke leerling bij hoe het gedrag is, in welke ontwikkelingsfase het kind zit, hoe het speelt etc. Eerlijk gezegd valt ons dat niet mee. Er is veel te observeren en je hebt ook nog de klas te runnen, mee te spelen etc. We hebben onze observatiepapieren een beetje aangepast. Wij houden bij: basiskenmerken, spelactiviteiten, beeldende/constructieve activiteiten, taal/schijf/gespreksactiviteiten, reken/wiskunde activiteiten en motoriek. Ook gebruiken we de CITO gegevens van ordenen en taal voor kleuters en gebruiken we het volgblad van Pravoo om de soc. emotionele ontwikkeling te volgen. Veel dus. Hier kun je de observatieformulieren downloaden (Bron: Horeb map).
Toch ontbreekt voor ons een simpele checklist om de gegevens voor alle kinderen goed in beeld te krijgen. Vandaar dat we naast de observatieformulieren ook een checklist gebruiken: checklist vaardigheden kleuters voor groep 1 en voor groep 2.
- Ontwerpschema
- Competenties basisontwikkeling (Gebaseerd op de Leerkrachtvaardigheden uit de Horeb map)
- Projectvoorbereidingsformulier
- Kijkwijzer voor leerkrachten
- Observatieformulieren