taal
in de klas
Hier staan wat ideeën om taal in de klas aan te
bieden. Er is heel veel meer natuurlijk, deze pagina zal dan ook
regelmatig worden aangevuld.
abc muur - alfabetdownloads - auditieve oefeningen - boek van de week - boek van de maand - boeken over letters - boeken over rijmen en dichten - luisterboeken en spelletjes over letters - CD roms over leren lezen/letters - Engels met kleuters - kralenplanken van alle letters - leesmotivatie - letters - letterdiploma - lettermap - letterhoektips - lezen met kleuters - liedjes over letters - PowerPoint: taaloefeningen - schrijfhoek - taalkastje/taalboek - taalspelletjes - tussen d'oortjes - tussendoelen beginnende geletterdheid - verteltafel - wat kun je nog meer met letters - woorden natypen op de computer - woordenschatkaarten
Taal is erg belangrijk. Op verschillende manieren
breng ik de kinderen in aanraking met taal. Natuurlijk in de vorm van
boeken en verhalen maar ook door gesprekken, verhaaltjes raden,
poppenkast, raadsels, rijmen, taalspelletjes, luisterspelletjes, etc.
In groep 1 en 2 bestaat het taalonderwijs uit het wekken van
belangstelling voor geschreven en gedrukte taal, het ontwikkelen van het
bewustzijn van de functie voor geschreven en gedrukte taal, het
ontwikkelen van het fonemisch bewustzijn (de vaardigheid om te horen dat
een woord uit verschillende klanken bestaat), het ontwikkelen van de
elementaire lees- en schrijfvaardigheid en het ontwikkelen van
tekstvaardigheid (kind leert langere teksten lezen en schrijven).
De onderstaande activiteiten zijn allemaal gericht op het ontwikkelen
van de kernactiviteiten.
Tijdens elk thema zorg ik dat ik een voldoende aanbod heb van:
woordenschat, fonemisch bewustzijn/auditieve oefeningen, letterkennis,
informatievoorziening over het thema, een Engelse activiteit,
lees/voorleesactiviteiten en schrijfactiviteiten.
Je ziet het in veel groepen en op veel verschillende manieren, de ABC muur. Er zijn veel mogelijkheden en activiteiten om te doen bij de ABC muur. Op deze pagina wil ik verschillende mogelijkheden laten zien.
Letterlijn in de klas; bij elke letter woorden bedenken
Margriet van Laar stuurde een foto van haar ABC muur. Deze is gebaseerd op de methode Schatkist. Bij Uitgeverij Zwijssen, kun je een uitgebreide lettermuur bestellen.
Margriet maakt zelf kaarten en laat de kinderen kaarten maken met woorden die beginnen met dezelfde letter.
Leuke downloads van de site: www.childcareland.com om het alfabet in de klas op te hangen en een spelletje: zoek de bijpassende letter
Alfabettrein
Zoek dezelfde letter
Tijdens elk thema doe ik in de klas auditieve
oefeningen met behulp van het taalkastje: zie
hieronder. Auditieve vaardigheden zijn een onmisbare schakel in het
leren lezen. In groep 1 is het belangrijk dat kinderen leren: luisteren,
zinnen en woorden na kunnen zeggen, kunnen rijmen en klankgroepen kunnen
onderscheiden. In groep 2 leren kinderen het isoleren van klanken,
synthese en analyse van klanken en het manipuleren van klanken. Ook
wordt dan de letterkennis een belangrijk onderdeel: aanwijzen, benoemen,
letters in woorden herkennen en letters schrijven. Natuurlijk is het
belangrijk om niet alles precies te scheiden in groep 1 en in groep 2
maar in die periodes zullen de kinderen daar aan toe zijn. Ik begin elke
dag met het openen van een la met daarin een figuur die verantwoordelijk
is voor een onderdeel van de auditieve vaardigheden. Aan het eind van
een thema zijn ongeveer alle onderdelen aan bod geweest. Zo krijgen de
kinderen een gevarieerd aanbod in auditieve vaardigheden en zit er voor
mij als leerkracht een duidelijk systeem in. De auditieve vaardigheden
kun je vinden bij vrijwel elk thema helemaal onderaan bij het onderdeel
taal. Om te checken of de kinderen de oefeningen onder de knie hebben,
is een checklist gemaakt:
checklist
auditieve vaardigheden. Deze gebruik ik bij elk thema opnieuw.
We beginnen in de klas elke ochtend met een half uurtje aandacht voor het lezen. In onze klas beginnen we op maandag met het boek van de week. Van dat boek laat ik de voorkant zien, waarna de kinderen mogen raden waarover het boek gaat. Daarna lees ik het boek voor aan de klas en hebben we er een gesprekje over. De rest van de week doen we allerlei activiteiten met het boek: naspelen/uitspelen, zelf een boek maken, vertellen bij een van de platen uit het boek, interactief voorlezen, praatmand: voorwerpen in een mand die bij het boek passen en daar gesprekken over voeren, kinderen het boek zelf laten voorlezen of een verteltafel maken bij het boek. Waarom doen we dat? Op die manier bied ik structuur in het aanbieden van een boek en komt het regelmatiger aan bod en dat is belangrijk want kinderen houden van herhaling en leren daar veel van doordat ze het verhaal beter leren kennen, beter leren zich te verwoorden door het verhaal na te vertellen en daardoor een beter taalgevoel krijgen.
Voor het boek van de week heb ik kaartjes gemaakt. Die hangen op een a3 papier en daar maken we aantekeningen op, over het boek. Zo weten de ouders welk boek aan de beurt is en doordat ik de a3 papieren bewaar tijdens het project, weet ik welke boeken aan bod zijn geweest en welke de kinderen leuk of minder leuk vonden. De kaartjes waarmee de kinderen hun mening kunnen geven, heb ik gelamineerd. Dit hang ik op en zet het boek erbij neer. Ook een paar attributen die bij het verhaal passen, zet ik erbij.
Ik heb een aparte pagina, waar ik elke maand een boek van de maand promoot. Dat is een boek dat in de klas goed te gebruiken is of wat over een thema gaat waar in de groep aandacht aan geschonken wordt.
Pagina: boek van de maand
Boeken
over rijmen en gedichten
Luisterboeken
en spelletjes
over letters
CD
Roms over leren lezen/letters
Voor kinderen is het een echte uitdaging om naast
de Nederlandse taal ook Engels te leren. Ik doe dat in de klas door
middel van de CD: Children's Songs van Jingo.
Deze CD is door een Engelse dame ingezongen en bevat allemaal leuke
Engelse kinderliedjes die de kinderen zeker aanspreken. Ik heb bij
verschillende liedjes woordkaarten gemaakt en een leuke kleurplaat
gezocht. De materialen worden nog uitgebreid na meer ervaringen in de
klas: Kijk voor Engelse lessen en materialen op de pagina:
Engels met kleuters.
Op welke wijze kun je kinderen motiveren om te lezen? Hier zijn allerlei mogelijkheden voor. Een aantal worden op deze pagina besproken.
- Voorlezen (zie pagina voorlezen)
- Allerlei soorten boeken in de klas: leesboeken, prentenboeken, informatieve boeken, tijdschriften, kaarten, brieven, folders.
- Boek van de maand
- Introduceren nieuwe boeken
- Vrij lezen
- Luisterhoek
- Bezoek aan de bibliotheek
- Taalkastje
- Verteltafel
- Boek bespreken
- Leesmandjes
- Voorleesstoel
- Boekenhoek/leeshoek
- Oudere kinderen lezen voor in een klein groepje
Wat kun je verder doen met het voorlezen?
- Leerkracht leest een stukje tekst en de kinderen maken het verhaal af
- Leerkracht leest expres fouten en de kinderen raden wat fout is
- Leerlingen vertellen een verhaal bij een plaatje uit een prentenboek
Hier kun je een letteralfabet downloaden om te gebruiken in de klas. Het is de bedoeling dat de kinderen dezelfde letters bij elkaar zoeken.
Letterkaartjes om te gebruiken bij het aanleren van letters en spelletjes met letters
Als je veel bezig bent met letters, kennen de kinderen al snel een aantal. Hier kun je een letterdiploma downloaden om aan de kinderen te geven.
Klik
hier voor een
letterdiploma van Zwijssen
Klik hier voor een letterdiploma
gemaakt door Bea Niphuis
Ina Schild maakte de volgende kralenplanken. Klik op de letters om ze te downloaden:
Margriet Holterman stuurde een foto van haar letterhoek.
Er hangen bakjes met letters waar woordkaartjes ingestopt kunnen worden met dezelfde beginletter. Een heel leuk idee!
Voor elke letter is er een bakje. In dat bakje komen de woorden die kinderen zelf bedacht hebben en die met die letter beginnen. De bedoeling van die bakjes is, dat kinderen de woorden overschrijven en ophangen op de ABC-muur. Bij de woorden die in die bakjes zitten staat een kleine picto zodat kinderen 'lezen' wat er staat
Christel Philtjens mailde me haar letterboom.
Elke week leert ze met handpop Ziggy letters aan. De kinderen mogen bij de beginklank woorden maken en letters in de boom plakken van woorden die met het seizoen te maken hebben.
Dit is de handpop en het flapblok (HEMA) dat ook bij elke letter wordt gebruikt.
Van de letters die ze kennen worden woordkaarten in de klas opgehangen. Ter controle wordt een letterblad gemaakt.
Het is handig om in de letterhoek een lettermap te
leggen met allemaal werkbladen over letters. Kinderen kunnen die dan
zelf pakken en maken.
Als je elke week een letter aanbiedt, kun je ook samen met de kinderen
plaatjes verzamelen en deze samen met werkbladen rondom die letter in de
map doen. Margriet Holterman stuurde een paar foto's van
haar lettermap.
Elke dag begin ik in de klas met tien minuten "lezen". Alle kinderen die de klas binnenkomen, pakken een boekje en gaan dat op hun stoel bekijken. De boeken staan in drie bakken in het midden van de kring. Vaak is er een bak met boeken over het thema en het seizoen, er kan een bak met stripbladen zijn, een bak met leesboekjes, een bak met gewone boeken. Mogelijkheden genoeg. Aan het eind van het leesmoment worden de boeken opgeruimd en vraag ik of er iemand wil voorlezen. Kinderen die al wat ouder zijn, lezen echt voor uit een boek. Wat jongere kinderen zien de plaatjes en vertellen er hele verhalen bij.
Een leuke tip zijn de volgende boekjes:
Dit zijn eenvoudige boekjes met veel plaatjes en eenvoudige woorden die kinderen snel kunnen lezen. Het zijn samen-leesboekjes doordat er gekleurde en dik gedrukte woorden in staan. Deze kunnen kinderen al snel herkennen en dus zelf lezen. Deze boeken mogen eigenlijk niet ontbreken in een bak met boeken voor de kinderen.
Wat doe je met kleuters die al kunnen lezen?
Met kinderen die echt al kunnen lezen doe ik de volgende activiteiten:
- Leesgroepjes vormen van kinderen die op hetzelfde niveau zitten; ik gebruik oude boekjes van Veilig Leren Lezen en ga één of twee keer in de week samen met deze kinderen lezen. Dan besteden we aandacht aan de tussenletters, de leestekens, een zin en een woord, etc.
- Duo-lezen; Dit kan met een ander, al lezend kind maar ook met een leerling uit de midden/bovenbouw die een of twee keer in de week samen met een kleuter gaat lezen. Tijdens het duo-lezen kunnen de kinderen steeds om de beurt een stukje aan elkaar voorlezen.
- Individueel lezen; Zelfs al kunnen kinderen lezen, toch vinden ze het moeilijk om zelf in een boekje te gaan lezen. Geef de kinderen een opdrachtje mee. laat ze een minuut of tien zelfstandig lezen en vraag ze dan te komen vertellen waar het verhaaltje over gaat.
- Oefenen met wisselrijtjes; Hiermee kan je het lezen van moeilijk woorden oefenen. Zelf gebruik ik hiervoor vaak de klik-klak boekjes uit groep 3. Ook kun je een paar letters opschrijven: bijvoorbeeld - oom, de kinderen kunnen er zelf verschillende letters voorzetten en lezen.
- Moeilijke woorden zoeken; Kinderen die net leren lezen zijn zo bezig met de techniek van het leren lezen dat ze vergeten te kijken naar de betekenis van woorden. Laat ze een paar woorden opschrijven en bespreek samen wat het betekent. Ook kun je hier woordkaartjes mee maken waar het kind mee kan oefenen.
- Woordenschrift; als je kunt lezen is het natuurlijk fantastisch dat je dat in een echt schrijft kunt opschrijven! Natuurlijk is het wel belangrijk dat de motoriek van het kind het toelaat om al letters en woorden te kunnen schrijven.
- Het grote liedjesboek blz.82; Een doos vol lettertjes
- Het grote liedjesboek blz.84; Een winkel vol boeken
Van Roelie van der Meer kreeg ik een leuke PowerPoint miniloco oefening. Het is geschikt voor groep 2 en groep 3. De kinderen kunnen dit online maken. Het geluid moet wel aan voor de uitleg.
Klik hier voor de PowerPoint taaloefeningen.
In de klas heb ik een schrijfhoek gemaakt. In deze
hoek heb ik twee bakken met pennen en potloden liggen: grote en kleine
pennen, glimmende pennen, glitterpennen, potloden met een punt waar meer
kleuren uitkomen, etc.
In deze hoek liggen verder gewone witte blaadjes waar kinderen boekjes
van kunnen vouwen of gewoon schrijven, de woordenboeken bij het thema,
woordkaarten en schriften. Elk kind die dat wil, heeft in mijn klas een
schrift. In dat schrift mogen ze allerlei dingen opschrijven. Ook liggen
er in de schrijfhoek allemaal woord en letter spelletjes waarmee de
kinderen woorden kunnen maken en naschrijven.
In de taalkast zitten voorwerpen waaraan
verschillende taaloefeningen zijn gekoppeld: ko klapper: tellen woorden
in zinnen en woordstukjes, ria rijm:
voor rijmoefeningen, henk hak en piet plak: hakken en plakken, woordrups: begin en
eindletters, Pipa Papegaai: voor luisterspelletjes: nazeggen
zinnen, lange slang: lange en korte woorden herkennen, voorwerp passend
bij het thema: raadsels, wel of niet goed, etc. vingerpopjes voor het geven van een voorstelling in het
theatertje erboven, grote lade waar het boek van de week uitkomt en waar
bladen in liggen met auditieve oefeningen erop.
Collega Marije Bouma en haar vriendin Ciska maakten
dit leuke taalboek:
Voorkant
Achterkant
Om een map is een pluchen hoes gemaakt. Hierop zijn acht zakjes gestikt. In elk zakje zitten voorwerpen/poppen die voor een onderdeel staan:
-
Papagaai; Auditief geheugen; Deze papagaai praat alles na: zinnen van 4 - 7 woorden, zinnen van 7 - 10 woorden, reeksen woorden nazeggen, ontbrekende woord noemen, cijferreeksen nazeggen
-
Letter van de week en de letterrups; Auditieve discriminatie; De letterrups komt uit z'n appel als je een word zegt dat begint met de letter van de week
-
Karel Knip en Pieter Plak; Auditieve synthese; Letters samenvoegen tot een woord, karel kan alle letters afzonderlijk zeggen, wie Pieter vast heeft mag ze aan elkaar plakken
-
Haas en Schildpad; Auditieve discriminatie; Haas wil altijd de snelste zijn, de eerste en Schildpad altijd het laatste. Welk woord hoor je het eerst en het laatst in een reeks woorden of een zin. Welke letter hoor je het eerst of het laatst in een woord
-
Kabouter en muis; Auditieve discriminatie; Wat is het langste woord en wat is de kortste zin?
-
Heksje Cirkelfleksje; Auditieve discriminatie; Rijmen; Heksje Cirkelfleksje is erg verdrietig want ze kan haar toverspreuken niet onthouden. Kunnen de kinderen haar helpen? Bv Hokus pokus koren boren, doe je vingers in je.......
-
Tweeling; Auditief geheugen; Hetzelfde woord herkennen. De tweeling houdt van dingen die hetzelfde zijn, kunnen de kinderen dezelfde woorden herkennen?
-
Happer de klapper (krokodil) Auditieve analyse; Lettergrepen klappen, Happer de klapper kan niet praten en klapt alle woorden met z'n bek na.
In het boek zitten de auditieve oefeningen die gebruikt kunnen worden.
- Letterbingo: Letterkaarten voor 12 kinderen. Deze kun je lamineren en telkens weer opnieuw gebruiken en letterkaartjes die je kunt lamineren en daarna in een bakje of zak doen om één voor één eruit te halen.
- Tegenstellingen: Hier kun je kaartjes downloaden, gemaakt door Marleen Lam en gebruiken bij spelletjes over tegenstellingen. Kaartjes tegenstellingen
- Bedenk zelf een verhaal bij de titel van het verhaal;
Dit is een groot succes. Ik lees elke dinsdagmiddag als ik alleen groep 2 heb, een verhaal voor uit een boek met allemaal leuke, korte verhaaltjes. Ik begin dan met het lezen van de titel van het verhaal en doe het boek dicht. Een voorbeeld is: voetballen. De kinderen mogen zelf bedenken waar het verhaal over gaat.... altijd heel spannend om te zien of het uiteindelijk klopt.
- Samen een verhaal maken; Laat de kinderen een verhaal bedenken. Neem een hoofdpersoon en laat deze van alles beleven. De kinderen kunnen er dan zelf illustraties bij maken en er woorden bijschrijven
- Poppenkast; Ga bij een thema eens een poppenkastvoorstelling geven. Je zult zien dat als je later in de klas een poppenkast neerzet, de kinderen enthousiast het verhaal naspelen.
Wat zit er in?
De kinderen hebben ieder een doosje gekregen. Daar moesten ze stiekem iets indoen wat in de klas te vinden is. Daarna moest het doosje op de goede volgorde op de stapel neergezet worden. In de kring kreeg iedereen daarna om de beurt zijn doosje terug en moest voor de anderen beschrijven wat er in zat zonder het voorwerp zelf te noemen. De andere kinderen gingen daarna raden. Het is goed om zelf als eerste te beginnen dan weten de kinderen wat de bedoeling is. Ze vinden het prachtig!
- De zak
Een verzameling 10 minutenspelletjes op taal en tellengebied: tussen d'oortjes
Tussendoelen
beginnende geletterdheid
Het is altijd belangrijk om in de gaten te houden of alle tussendoelen aan de orde zijn geweest en of de kinderen ze beheersen. Daarom staan hier de tussendoelen op een rij.
Tussendoelen beginnende geletterdheid
De verteltafel is een belangrijk onderdeel van de taalontwikkeling. De kinderen leren om een verhaal na te spelen en dezelfde woorden te gebruiken. Om een verteltafel goed te gebruiken, is het belangrijk dat je eerst het verhaal een aantal keren voorleest. Neem hier gerust een week voor. Daarna ga je bepreken wat er allemaal nodig is om de verteltafel te maken. Maak samen met de kinderen een lijst en ga verzamelen en knutselen om alles te krijgen wat nodig is. Als alles aanwezig is, kun je samen met de kinderen de verteltafel inrichten en samen het verhaal uitspelen. Doe dit de eerste paar keer met de kinderen samen voordat ze zelf aan de slag gaan. Blijf wel geregeld meedoen met het spel om de verhaallijn goed te houden en om kinderen te blijven motiveren.
Doelen:
- Beter leren samenspelen
- Bevordering taalontwikkeling; woordenschat en zinsbouw
- Leren plannen maken
- Problemen oplossen
- Boekpromotie
- Bevordering fantasie en creativiteit
- Verhaallijn leren hanteren
- Leren presenteren
- Werken met verschillende technieken
- Betrokkenheid vergroten
Aandachtspunten:
- In het boek moet niet teveel tekst staan
- Niet teveel wisselende scènes
- Niet teveel verschillende speelplekken
- Duidelijke rolverdeling
Laat de kinderen het verhaal en het spel veel herhalen. Laat aan het einde van de dag voorstellingen geven om de kinderen te stimuleren en anderen te leren hoe het kan.
Hier kun je een checklijst vinden om kinderen te observeren tijdens het spel bij de verteltafel: checklist verteltafel.
Foto's van verteltafels:
Verteltafel: Kikker is verliefd
Verteltafel: Welterusten Kleine Beer
Verteltafel: Kikker vindt een vriendje
Verteltafel: Kikker in de kou van Laura
Haringa
Letters maken van K'nex
Letters stempelen in de zandtafel
Letters uitprikken en ophangen
Letters maken van klei
Bea stuurde deze foto's. Elk kind heeft de eerste
letter van zijn of haar naam versierd. Later heeft Bea er een foto bij
geplakt. Leuk om in de klas op te hangen.
Letterdoosje; hierin zit bij elk thema een woord
Kijk mijn letter; letter uitknippen en versieren en
dezelfde letters eromheen stempelen.
Woorden natypen op de computer
Anneke van Hevele mailde mij een kaart, die bij de computer opgehangen kan worden. Hierop staan de letters zoals ze op de computer staan en de schrijf/blokletters waarmee de meeste woorden zijn geschreven. Als kinderen woorden willen natypen, kunnen ze op de kaart kijken naar de letter die ze zoeken. Handig dus!
Download hier de letterkaart voor bij de computer
Bij zowel de Cito als het toetspakket beginnende geletterdheid is woordenschat een belangrijk item. Er zijn nogal wat kinderen die veel woorden die daar genoemd worden nog niet eerder hebben gehoord. Om in ieder geval te zorgen dat de kinderen weten wat de woorden inhouden, heb ik woordenschatkaarten gemaakt. Op verzoek hebben de kaarten een gekeurde rand zodat ze afwijken van de andere woordenschatkaarten en je ze makkelijker bij elkaar kunt houden.
Woordenschatkaarten toetspakket beginnende geletterdheid: